Mind-Body ervaringen

Long Covid patiënt Hans Jansma (71) uit IJlst herstelt dankzij 'resetten' van zijn brein

Ines Jonker • Foto's Niels de Vries • Vrijdag 5 december 2025• Leeuwarder Courant 

 

„Als ik een klein klusje had gedaan, was ik daarna urenlang total loss", vertelt Hans Jansma, hier met het boek dat hem uit het dal haalde. 

 

Hans Jansma is een van de vele long Covid patiënten in Fryslân. Van alles probeerde hij om beter te worden, maar het ging steeds slechter. Totdat hij dit voorjaar in aanraking kwam met een zelfhulptherapie. Inmiddels is hij bijna weer de oude. „Het is echt een wonder.”

Tennissen in IJlst, schaatsen in Thialf, naar Wedstrijden van SC Heerenveen, fietsen en wandelen. Hans Jansma (71) genoot samen met zijn even oude echtgenote Afke (71) met volle teugen van zijn vrije tijd na zijn pensioen als belastingambtenaar. Geregeld pasten ze op hun kleinkinderen en samen maakte het sportieve stel graag uitstapjes.
 
Totdat hij in november 2021 griepverschijnselen kreeg: corona. Hans herstelde slecht, zijn energieniveau was aanzienlijk lager. „Als ik bijvoorbeeld in de tuin aan het werk was geweest, moest ik daarna echt uitrusten.” Op een gegeven moment kon de IJlster maximaal 20 minuten lopen. De huisarts stuurde hem door naar de fysiotherapeut, die hem misleidend weer wat liet opbouwen. Maar dat bleek van korte duur.
Zijn lichamelijke conditie gaat geleidelijk bergafwaarts. Fietsen, lopen, staan: het werd allemaal zwaar, tot hij in het voorjaar van 2024 nog maar een paar minuten kon bewegen. „Als ik een klein klusje had gedaan, was ik daarna soms urenlang total loss . ” Zelfs zijn gitaar was te zwaar om vast te houden. In zijn geliefde tuin kwam hij niet meer.

Hersenmist

Waren de klachten aanvankelijk vooral lichamelijk, langzaam ging ook zijn mentale gesteldheid achteruit, de beruchte hersenmist. „Ik kon de krant amper nog lezen, alleen een beetje tv kijken of podcasts luisteren lukte nog.”
Bezoekjes werden beperkt tot maximaal drie kwartier. Alles wat in en om huis gedaan moest worden, kwam op de schouders van Afke. "Zij heeft al die jaren alles gedaan: het huishouden, de tuin, autorijden, mijn brood smeren. Dat vond ik misschien nog wel lastiger dan mijn eigen beperking", vertelt Hans aan de eettafel in het vrijstaande huis aan de rand van IJlst.
In september 2024, na de zoveelste crash , zocht Hans hulp bij de postcovidpoli van MCL, het huidige Frisius MC. Daar hoorde hij wat hij eigenlijk al lang wist. Aangezien uit waarneming bleek dat hij verder 'niks' mankeerde, moest het wel gaan om long Covid. En daar is geen medicijn tegen.
Hans Jansma probeerde alles om beter te worden.

Ontspanningstherapie

Hans had, net als een lotgenoot, de afgelopen jaren al van alles geprobeerd: ademhalings- en ontspanningstherapie, hij ging naar een ergotherapeut en een medisch fysiotherapeut. Niks hielp. Intussen volgde hij alle (internationale) ontwikkelingen op het gebied van long Covid op de voet.
 
Terwijl de zeventiger tot dan altijd positief bleef, lukte dat op zeker moment niet meer. Hij benadrukte dat hij misschien moest accepteren dat het niet over ging, dat het leven van voorheen voorbij was. „Opeens had Hans het over rouw, daar schrok ik van”, vertelt Afke.
Afgelopen voorjaar kwam het keerpunt. Via zijn dochter kwam Hans op het spoor van een longcovidpatiënt die in een scootmobiel zat, maar na het lezen van een boek weer 2 kilometer kon wandelen. Het ging om 'Breaking free' van Jan Rothney, een Britse vrouw die zelf functionele ME-patiënt was (vermoeidheidssyndroom) en daardoor genas door zelf een therapie te ontwikkelen.

Overlevingsstand

Hans: "Zij klopte eerst aan bij een ME-kliniek waar ze te horen kreeg dat ze de ziekte moest accepteren. Ze konden slechts oefeningen aanreiken om beter binnen je grenzen te kunnen leven, net als veel long Covid patiënten als advies krijgen. Maar zij wilde daar niet mee akkoord gaan."
In het boek wordt ME en long Covid gelijkgesteld. Begin april begon de IJlster met de zelfhulptherapie, die draait om het doorbreken van de vicieuze cirkel door het lichaam opnieuw te leren dat herstel veilig is.
"Long Covid patiënten staan ​​als het ware voortdurend in de overlevingsstand, ook wanneer er geen gevaar is. Maar je kunt dat resetten", legt Hans uit. Hij past onder meer de 'stoplichtmethode' uit het boek toe. "Als ik bijvoorbeeld aan het grasmaaien was, voelde ik dat mijn adem hoog in mijn borst zat. Op dat moment zei ik tegen mezelf: stop, nu is het genoeg. Je bent dan met je bewuste brein je onzichtbare brein aan het toespreken."

Successen vieren

Andere elementen: focus op je herstel, in plaats van op het 'ermee om leren gaan', doe dat in kleine stappen, vol vertrouwen en zonder twijfel, steun op jezelf en noteer je successen in een schrift. "Bijvoorbeeld: ik heb mezelf aangekleed. Dat moet je dan ook vieren. Waarom? Hoe meer positieve feedback, hoe beter dat is voor je brein."
 
Feitelijk draait het om het 'herprogrammeren' van het brein. „Bij alle dingen die me inspanning kosten, zeg ik: het is veilig, want ik heb dit altijd gedaan en ik kan het nu ook weer.”
Een dag na het lezen van de Nederlandse samenvatting voelde de IJlster zich al beter. „Omdat ik er in geloofde.” Ja, het klinkt wat zweverig, erkent hij. "Maar ik ben een heel nuchter persoon. Bij mij werkt het. Het is niet medisch, het gaat om een ​​andere mindset."

Weer op vakantie

Na acht maanden is er een wereld van verschil qua energieniveau. "Bij de start van de therapie zat ik op ongeveer 5 procent van mijn capaciteit. Nu wel op 80 procent. Ik kan weer een uur lopen en fietsen. Laatst hebben we weer getennist. Het is een wonder." Het vertrouwen in zijn lichaam komt langzaam terug. „Ik ga er vanuit dat ik 100 procent zal herstellen.”
Ook zijn echtgenote vindt het verrassend. "Je had hem een ​​half jaar geleden moeten zien, en dan nu. Hij doet het goed. Volgend jaar gaan we hopelijk weer op vakantie naar het buitenland, dat kon eerst niet", klinkt Afke opgetogen.
Door zijn verhaal in de krant te vertellen, hoopt Hans vooral ook andere patiënten te helpen. "De therapie is medisch misschien niet bewezen, maar wat heb je te verliezen? Ik zou het vreselijk mooi vinden als anderen hier wat aan hebben."
 

Reactie longarts Frisius MC

Jolanda Kuijvenhoven, longarts in Frisius MC, is de oprichter van de speciale postcovidpoli in 2020 in dit ziekenhuis. Zij en haar collega's zagen honderden patiënten. De longarts zegt gevraagd het boek van Rothney en de beschreven therapie niet te kennen. Haar reactie op het verhaal van Hans Jansma:
"Deze meneer vertelt over het resetten van het autonome variabele, dat altijd aan staat bij longcovidpatiënten. We gaan met onze patiënten daarom vaak op zoek naar hun 'uitknop' en daar zijn verschillende methodes voor. De stoplichtmethode zoals hier beschreven is daar inderdaad een van. Vaak gaat de ergotherapeut ook met patiënten aan de slag om meer grip te krijgen op het autonome. Maar dat is voor iedereen persoonlijk en soms erg ingewikkeld."
 

'Onderzoek long Covid moet doorgaan'

Een nieuw kabinet moet geld beschikbaar blijven stellen voor verder onderzoek naar long covid, zei demissionair minister Jan Anthonie Bruijn (Volksgezondheid) afgelopen zondag. Voor post covid had het kabinet in 2023 ruim 40 miljoen euro uitgetrokken. Daarnaast waren er 27 miljoen beschikbaar voor expertisecentra en de financiering loopt tot en met 2026. Bijna 90.000 mensen hebben zoveel last, dat een deel ervan zelfs aan hun bed is gekluisterd. „Zij ervaren hun situatie als uitzichtloos.”
Op dit moment leven naar schatting bijna een half miljoen mensen met long Covid. Zij kampen met klachten als aanhoudende vermoeidheid tot hoofdpijn of overgevoeligheid voor licht en geluid. Bijna 90.000 mensen hebben er zoveel last van dat hun complete leven stilstaat. Soms zijn ze ook aan bed gekluisterd. Sinds 2024 wordt er in verschillende academische ziekenhuizen onderzoek gedaan naar de ziekte. Het budget is nu bijna op.